Bariery z obszaru szkolnictwa wyższego

438.

Wątpliwości dot. rozporządzenia ws. warunków prowadzenia studiów
Na tle rozporządzenia powstaje szereg problemów, które należałoby poddać dyskusji. Niemniej, warto zwrócić uwagę na dwa najpoważniejsze.
Po pierwsze, z przepisu § 6 ust. 4 pkt 3 oraz § 6 ust. 8 rozporządzenia wynika, że zmiany w doborze treści kształcenia stanowią zmianę programu kształcenia. Tymczasem z odpowiednich przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym, w stosunku do których rozporządzenie jest aktem wykonawczym, nie wynika, jakoby program kształcenia miał obejmować również treści kształcenia. Wydaje się zatem, że powołane przepisy rozporządzenia wykraczają poza zakres upoważnienia ustawowego, powinny więc zostać uchylone. Na marginesie tylko warto dodać, że zmiany w doborze treści kształcenia przekazywanych studentom w ramach zajęć, uwzględniające najnowsze osiągnięcia naukowe lub artystyczne, mogą być wprowadzane w trakcie cyklu kształcenia (§ 6 ust. 8); zmiany te wymagają jednak zatwierdzenia przez radę podstawową jednostki. W rezultacie w przypadku niektórych kierunków studiów, np. prawniczych, tak sformalizowany charakter dokonywania zmian treści kształcenia w praktyce uniemożliwia sprawną reakcję na zmianę stanu normatywnego. W sytuacjach skrajnych (zmiany stanu prawnego o bardzo krótkim vacatio legis) w toku zajęć należałoby – zgodnie z programem kształcenia – uczyć prawa nie obecnie, ale uprzednio obowiązującego.
 
Po drugie, bardzo poważne wątpliwości budzi treść § 6 ust. 7 rozporządzenia, z którego wynika, że zmiany w programach kształcenia obejmujące m.in. zakładane efekty kształcenia oraz zajęcia dydaktyczne, mogą być wprowadzane wyłącznie z początkiem nowego cyklu kształcenia. W przypadku w szczególności studiów pięcioletnich (np. studiów prawniczych) oznacza to, że wszelkie zmiany m.in. efektów kształcenia możliwe są dopiero po pięciu latach od uchwalenia nowego programu studiów. Program kształcenia jest zatem nadmiernie usztywniony i przez to nie dostosowany do potrzeb wynikających np. z doskonalenia jakości kształcenia, potrzeb rynku pracy i in. Dla przykładu – zmieniające się w czasie zapotrzebowania międzynarodowego rynku pracy zostaną przez absolwentów danego kierunku zaspokojone dopiero po przeszło pięciu latach, tj. wówczas, gdy absolwenci, którzy nowy efekt kształcenia zrealizowali (po jego wprowadzeniu do programu kształcenia) uzyskają tytuł zawodowy magistra. Ponadto, jeżeli prowadzący zajęcia stwierdza, że w przypadku konkretnej grupy studentów wskazane byłoby zastosowanie innej (dodatkowej) formy weryfikacji efektów kształcenia, taka modyfikacja jest możliwa dopiero po jej zatwierdzeniu przez radę podstawową jednostki i to w stosunku do studentów, którzy będą przedmiot realizować w przyszłości (za pięć lat – w przypadku studiów jednolitych magisterskich). Prowadzący zajęcia zostaje zatem pozbawiony możliwości sprawnego reagowania na potrzeby studentów. Inicjatywa prowadzących zajęcia (którymi są także samodzielni pracownicy naukowi, realizujący wolność przekazywania wyników badań naukowych także poprzez kształcenie studentów) realizuje się w efekcie nie w toku zajęć, ale poprzez wypełnianie raportów uwzględniających potrzeby zmian programu kształcenia w zakresie konkretnych przedmiotów, następnie analizowanych i na poziomie biurokratycznym przetwarzanych jako projekty zmian odpowiednich uchwał rady podstawowej jednostki.
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 3 października 2014 r. w sprawie warunków prowadzenia studiów na określonym kierunku i poziomie kształcenia.
 
Konieczne wydaje się poddanie refleksji (oraz, być może, szerszym konsultacjom) treści rozporządzenia.
Lista